Persian Language English Language

ویژگی‏های استان یزد در یک نگاه

ویژگی‏های استان یزد در یک نگاه

1. مقدمه

يزد به عنوان اولين شهر خشت خام و دومين شهر تاريخي جهان، شهر بادگيرها، شهر دوچرخه‌ها و شهر قنات، قنوت و قناعت داراي ظرفيت‏ها و پتانسيل‏‏هاي خوب اقتصادي و سرمايه‏گذاري در بخش‏هاي صنعت، معدن، كشاورزي، تجارت، گردشگري و ... مي‏باشد.

نام استان يزد با صنعت و فعاليت‏هاي توليدي و صنعتي همراه است؛ صنعتگران اين استان از گذشته‏هاي دور در تامين كالاهاي مورد نياز كشور، نقش شاخص و قابل توجهي داشته‏اند. سختكوشي، دلسوزي و قناعت با جوهره مردم اين استان كويري آميخته شده و زمينه‏ساز فرهنگ بالا و رشد يافته‏اي به لحاظ كار و توليد گرديده است. اين زمينه خوب فرهنگي همراه با مزيت‏هاي نسبي ديگر مانند مديران و كارفرمايان كاردان و با تجربه، رشد مطلوب آموزش عالي، خدمات درمانی و بهداشتی مناسب، غناي معادن، قرار گرفتن در مركز كشور، وجود زيرساخت‏های مناسب در زمينه راه، راه آهن، فرودگاه، انرژي، مخابرات و...، بستر مناسب را براي توسعه صنعت استان (در زمینه‏های مختلف) فراهم نموده است.

صنعت نساجی یزد از مهمترین بخش صنعت نساجی ایران بشمار می‏آید. این صنعت با سابقه چند صد ساله، از ایام دور تاکنون، یکی از اصلی‏ترین حرفه‏های مردم این استان بوده است. وجود 69 کارگاه منسوجات صنعتی با بکارگیری 678 نفر شاغل (در سال 1390) شاهد این مدعا است.

با وجود این، با توسعه صنعت به ويژه از ابتداي برنامه اول توسعه، واحدهای قابل توجهی در اکثر شاخه‏هاي صنعت مانند كاشي و سراميك، سيم و كابل، صنايع فلزي و ... در استان به بهره‏برداري رسيده و هم اکنون مشغول فعاليت مي‏باشند. بيش از 380 کارگاه صنعتی دارای ده نفر کارکن و بیشتر در استان يزد فعاليت دارند ( سال1390). بيشترين توليدات واحدهاي صنعتي استان را سایر کانی‏های غیرفلزی، منسوجات و مواد غذایی و ... تشكيل مي‌دهد. واحدهاي صنعتي استان عمدتاً در شهرك‌هاي صنعتي يزد و ميبد متمركز شده‌اند.

شركت شهرك‏هاي صنعتي يزد در سال 1364 تأسيس و كار مكان‏يابي محل‏هاي مناسب براي ايجاد شهرك‏هاي صنعتي را در استان شروع نمود و هم اکنون به عنوان یکی از شرکت‏های زیرمجموعه سازمان صنایع کوچک و شرکت‏های صنعتی با تحت پوشش داشتن 12 شهرک صنعتی، 14 ناحیه صنعتی، یک منطقه ویژه اقتصادی و سه خوشه تخصصی صنعتی شامل خوشه نساجی (1384)، خوشه کاشی سرامیکی (1386) و خوشه محصولات کنجدی (1391) به فعالیت خود ادامه می‏دهد.

يزد، استاني صنعتي است كه علاوه بر صنعت بافندگي، صنعت شيريني‌سازي نیز از قدمتي ديرينه برخوردار است و محصولات آن صاحب شهرتي شده‌اند كه از مرزهاي ايران فراتر رفته است. از دیگر صنایع دستی استان می‏توان به قالی، قالیچه، گلیم، مخمل، زری، چادر شب، دستمال، شمد، ترمه، پرده، روفرشی، پتو، سفال، سرامیک، کاشی حصیر و گیوه اشاره کرد که از میان آنها قالی بافی، ترمه بافی، زیلو بافی، ساخت سفال، سرامیک و کاشی از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. وجود تعداد زیادی دار قالي و بافنده به خوبی حکایت از رونق این صنعت در استان دارد که اين توليدات، علاوه بر بازار داخلی راهي بازارهاي جهاني نیز مي‏گردد.

استان يزد، معادن متعددی را در خود جاي داده است كه از جمله مهم‌ترين آنها می‏توان به سنگ آهن چادرملو، سنگ آهن چغارت، معدن سرب و روي كوشك و ... اشاره کرد. معادن استان یزد با خلوص بالا و ذخایر غنی، همواره مدنظر دولت، مسئولین، بخش خصوصی و سرمایه‏گذاران بوده است.

استان صنعتي و معدني يزد، داراي ظرفيت‏ها و پتانسيل‏هاي خوب براي سرمايه‏گذاري است و وجود واحدهاي صنعتي، معدني، كارخانجات و واحدهاي بزرگ توليدي نظير فولاد، فولاد آلياژي، فيبر نوري، ماشين‏آلات نساجي، كاشي و سراميك، سنگ آهن و زغال سنگ، اين استان را به قطب صنعتي و معدني كشور تبديل و بستر و زمينه لازم را براي سرمايه گذاري در اين بخش فراهم نموده است.

سرمايه‏گذاري در اين استان طي سال‏هاي اخير شتاب گرفته و رونق چشمگيري يافته است؛ به طوريكه طي اين مدت، گروه‏هاي اقتصادي خارجي از كشورهاي مختلف از جمله تركيه، آلمان، ايتاليا، هند و پاكستان سرمايه‏گذاري مناسبي در اين بخش داشته‏اند. تسهيل در صدور مجوز سرمايه‌گذاري و جذب سرمايه‌گذاران داخلي و خارجي، شناسايي ظرفيت‌هاي اين بخش، مذاكره با هيئت‌هاي خارجي و آمادگي كشورهاي خارجي براي سرمايه‌گذاري در استان از اقدامات و فعاليت‏هاي صورت گرفته براي رشد سرمايه‏گذاري در استان است.

علیرغم اینکه استان يزد سهم بالايي از سرمايه‏گذاري كشور به خصوص در بخش صنعت را به خود اختصاص داده، به دليل وجود معادن غنی و قابلیت ایجاد و توسعه صنایع معدنی و فولاد، وجود منابع سرشار انرژی خورشیدی و منابع باد، بهره‏مندی از سرمایه‏ها و جاذبه‏های فرهنگی، معماری، مذهبی، تاریخی و طبیعی، قرار گرفتن در مركز و در مسير كريدور «شمال- جنوب» و «شرق- غرب» كشور، قرار گرفتن در محل تقاطع 5 راه ریلی کشور، داشتن ضریب امنیتی بسیار بالا و... از ظرفيت‌هاي بالقوه خوبی برای افزایش جذب سرمايه‌گذاري برخوردار است كه بايد با هدايت و جذب سرمايه‏گذاران، زمينه شكوفايي و توسعه روزافزون استان را فراهم نمود.

شاخص‏های کمی و کیفی بهداشت و درمان نشان می‏دهد سطح خدمات بهداشتی و درمانی استان نسبت به میانگین کشوری از وضعیت مطلوب‏تری برخوردار است. وجود بیش از 2989 تخت، 20 موسسه درمانی، 179 مرکز بهداشتی درمانی و سایر امکانات و تاسیسات کلینیکی و پاراکلینیکی (سال 1391) باعث شده که این استان به یکی از قطب‏های درمانی کشور تبدیل شود. وجود مراکز تحقیقاتی ناباروری، دیابت، قلب و عروق، سرطان و... فرصت مناسبی را برای فعالیت‏های تخصصی و فوق تخصصی پزشکی فراهم آورده است.

2. سیمای طبیعی و جغرافیای سیاسی استان یزد

استان یزد در بخش مرکزی فلات ایران واقع شده است. موقعیت جغرافیایی این استان، شرایط محیطی خاصی را به وجود آورده که این شرایط بر همه ابعاد زندگی مردم و معماری بومی آن تاثیرگذار بوده است. میزان بارش در این منطقه، بسیار کم و ناکافی بوده و خشکی هوا باعث افزایش شدت تابش خورشید شده است. عدم گسترش عرصه‏های کوهستانی، به عنوان منابع تامین آب، بر خشکی این استان افزوده است. بالا بودن درجه حرارت و ظرفیت تبخیر و تعریق سبب شده تا بخش عظیمی از منابع آب استان از دسترس خارج شود. دشت کویر، کویر نمک، کویر لوت، کویر بافق، کویر ساغند، کویر طاقستان و... از جمله کویرهایی هستند که استان را احاطه نموده‏اند. قلمرو استان یزد از آب و هوای اقلیمی گرم و خشک بیابانی برخوردار است. شن‏های روان، فرسایش بادی و کم بودن باران عارضه‏های طبیعی است که در بخش وسیعی از استان نمود عینی دارد.

این استان از شرق به استان خراسان جنوبی، از جنوب شرق به استان کرمان، از جنوب و جنوب غرب به استان فارس و از شمال و شمال غربی به استان اصفهان محدود است.مرزهای سیاسی و تقسیمات داخلی استان یزد طی سالهای اخیر تغییرات قابل ملاحظه‏ای یافته است. شهرستان خاتم از سال 1359، ابرکوه از سال 1368 از استانهای کرمان و فارس منتزع و به استان یزد الحاق گردیده‏اند. در سال 1380 نیز با جدا شدن شهرستان طبس از استان خراسان و الحاق آن به استان یزد، تعداد شهرستان‏های این استان به 10 شهرستان افزایش یافت. در سال 1388 بخش بهاباد از شهرستان بافق منتزع گردید و به عنوان محدوده‏ای مستقل در ردیف شهرستان‏های استان یزد جای گرفت. بالاخره با توجه به آخرین تقسیمات کشوری، در اواخر سال 1391، شهرستان طبس از استان یزد جدا و به استان خراسان جنوبی ملحق گردید. بدین ترتیب و براساس آخرین تقسیمات سیاسی- اداری کشور، استان یزد متشکل از 10 شهرستان، 19 بخش، 43 دهستان و 21 شهر است که شهر یزد مرکز سیاسی- اداری استان به شمار می آید.

طبق نتایج آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390، جمعیت استان یزد (بدون در نظر گرفتن شهرستان طبس) بالغ بر 1004770 نفر بوده که حدود 33/1 درصد از جمعیت کل کشور را به خود اختصاص داده است. لازم به ذکر است، در حالی که استان یزد به لحاظ وسعت، هشتمین استان در کشور محسوب می شود، از لحاظ جمعیتی در مکان بیست و سوم قرار دارد. به عبارت دیگر تراکم جمعیت استان در سال 1390 معادل 13 نفر در هر کیلومتر مربع بوده است.

3. سیمای جمعیتی استان یزد

با توجه به نقش جمعیت و جایگاه آن در توسعه اقتصادی و اجتماعی، بررسی و شناسایی شاخص‏های عمده جمعیتی از جایگاه و اهمیت بسزایی برخوردار است. همانطور که پیشتر اشاره شد، حدود 33/1 درصد از جمعیت کشور در استان یزد سکونت دارند (1004770 نفر) که از این تعداد، 84 درصد در نقاط شهری ساکن هستند. استان یزد یکی از استان‏های مهاجرپذیر کشور بوده به طوری که در دوره 90-1385 خالص مهاجرت استان معادل 38062 نفر بوده است.

به‏رغم اینکه استان یزد از زمره استانهای صنعتی کشور به شمار می آید، بخش خدمات، بیشترین سهم اشتغال استان را به خود اختصاص داده است.

 


 نکته: آمار فوق (به استثناء جمعیت مردان و زنان)، بدون در نظر گرفتن طبس محاسبه و درج گردیده است.

 

4. سیمای اقتصادی استان یزد

شاخص‏های اقتصادی هر منطقه بازتاب عملیاتی سیاست‏های اقتصادی آن منطقه بوده و به وسیله آن‏ها می‏توان نحوه دستیابی به توسعه اقتصادی را مورد بررسی قرارداد، انحرافات احتمالی از مسیر ترسیم شده را در نظر گرفته، اصلاحات لازم در این زمینه را به عمل آورد و جایگاه هر منطقه را در کشور مورد ارزیابی قرار داد.

  • براساس گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، استان یزد در زمستان سال 1392با کسب رتبه چهارم کشوری، در زمره استان‌های برتر از منظر فضای مناسب کسب‌و‌کار قرار دارد.
  • استان یزد در سال 1388، با 271 میلیارد ریال محصول ناخالص داخلی به قیمت ثابت، رتبه 18 کشوری و در سال 1389 با رشد 4/7 درصدی، به جایگاه 16 ارتقاء یافته است. در حالی که به لحاظ سرانه محصول ناخالص به قیمت ثابت در سال‏های 1388 و 1389، استان یزد جایگاه هشتم کشوری را به خود اختصاص داده است. در سال 1390، محصول ناخالص داخلی استان به قیمت بازار معادل 108 هزار میلیارد ریال بوده است به عبارت دیگر در این سال حدود 74/1 درصد از محصول ناخالص کشور در استان یزد محقق شده است.
  • استان یزد در سال 1389، با ارزش افزوده 67 هزار میلیارد ریال و سهم 42/1 درصدی از کل ارزش افزوده کشور، رتبه 16 را به خود اختصاص داده است که در سال 1390 با رشد 3/61 درصدی به بیش از 107 هزار میلیارد ریال بالغ گردیده و با سهم 74/1 درصدی از کشور، جایگاه خور را در رتبه 16 کشوری تثبیت نموده است. بیشترین سهم ارزش افزوده سال 1390 به بخش خدمات با 63 درصد اختصاص داشته است. بخش‏های کشاورزی و صنعت به ترتیب دارای سهم 9 و 28 درصدی بوده‏اند. علیرغم اینکه استان یزد به لحاظ صنعت در وضعیت مطلوبی به سر می‏برد و از جمله استان‏های صنعتی کشور محسوب می‏شود، سهم عمده ارزش افزوده استان به بخش خدمات اختصاص داشته است. با وجود این، سهم ارزش افزوده بخش‏های صنعت و خدمات در سال 1390 نسبت به سال قبل افزایش یافته و سهم بخش کشاورزی حدود 3 درصد کاهش داشته است.
  • بررسی عملکرد وصول درآمدهای مالیاتی استان در سال 1392 بیانگر آن است که درآمدهای مالیاتی حدود 5655 میلیارد ریال بوده که نسبت به رقم مصوب آن در این سال 7 درصد بیشتر محقق شده است. میزان وصول مالیات‏های مستقیم (مالیات بر اشخاص حقوقی، درآمد و ثروت) در این سال، با رقمی معادل 3413 میلیارد ریال، 60 درصد از کل مالیات‏ها را به خود اختصاص داده که این میزان 3 درصد کمتر از رقم مصوب آن می‏باشد.
  • میزان عملکرد اعتبارات هزینه‏ای استان یزد در سال 1392برابر 1081 میلیارد ریال بوده که نسبت به سال قبل 35 درصد کاهش یافته است. میزان اعتبارات تملک دارایی‏های سرمایه‏ای استان در سال 1392 با رشد 42 درصدی، از 314 میلیارد ریال در سال 1391 به 447 میلیارد ریال در سال 1392 بالغ شده است.
  • در سال 1391، شاخص بهای کالاها و خدمات استان معادل8/134 بوده که استان را در رتبه دوم کشوری قرار داده، این در حالی است که از لحاظ تغییرات درون دوره‏ای (سال‏های 91-1388) در رده چهارم کشوری قرار دارد.
  • در سال 1391، بالاترین نرخ تورم در میان گروه‏های اصلی کالا و خدمات در مناطق شهری کشور و استان یزد متعلق به «گروه دخانیات» است و «گروه اثاث و لوازم و خدمات مورد استفاده در خانه» در رتبه دوم در میان گروه‏های اصلی قرار دارند. کمترین میزان تورم نیز به «گروه ارتباطات» اختصاص داشته است. میزان تورم استان در تمام گروه‏های اصلی بجز «گروه کالا و خدمات متفرقه» بیشتر از میزان تورم کشوری بوده است.
  • استان یزد علیرغم نرخ بیکاری پایین طی دوره 92-1388، دارای متوسط نرخ مشارکت 85/36 درصدی بوده است. به بیان دیگر از لحاظ متوسط نرخ مشارکت، استان یزد پایین تر از متوسط کشوری و در رتبه بیستم قرار دارد.
  • میزان مانده سپرده‏های بانک‏های دولتی استان در پاییز 1392 برابر با 59240 میلیارد ریال بوده که نسبت به مدت مشابه در سال قبل5/22درصد رشد داشته است. میزان تسهیلات اعطایی بانک‏های دولتی استان نیز در این زمان با تغییر 5/33 درصد از 49133 میلیارد ریال در پاییز 1391 به 65587 میلیارد ریال در پاییز 1392 افزایش یافته است. سهم بخش‏های مختلف اقتصادی از تسهیلات اعطایی بانک‏های دولتی استان در پاییز 1392، برای بخش‏های کشاورزی، صنعت- معدن و خدمات- بازرگانی به ترتیب 11، 63 و 26 درصد بوده، در حالی که در پاییز سال 1391، بانک‏های دولتی استان، بیشترین تسهیلات خود را به ترتیب به بخش‏های صنعت- معدن (59 درصد)، خدمات و بازرگانی (26 درصد) و کشاورزی (15 درصد) اعطا نموده‏اند.
  • از نظر تغییر در مانده تسهیلات اعطایی بانک‏های دولتی استان به عقود اسلامی، در پاییز 1391 مشارکت مدنی و اجاره به شرط تملیک به ترتیب با 32/40 و 37/0 درصد بیشترین و کمترین سهم در میان سایر عقود را به خود اختصاص داده‏اند. در پاییز 1392، نیز به طور مشابه، مشارکت مدنی (4/37 درصد) و اجاره به شرط تملیک (24/0 درصد)، ضمن کاهش نسبت به سهم اعطایی مدت مشابه سال قبل، به ترتیب بیشترین و کمترین سهم در میان سایر عقود را به خود اختصاص داده‏اند. مقایسه سهم برخی دیگر از عقود اسلامی نظیر قرض‏الحسنه، فروش اقساطی و مضاربه در پاییز 1392 نسبت به مدت مشابه سال قبل، حاکی از کاهش سهم آنها است، در حالی که سهم عقود جعاله، معاملات سلف و سایر عقود در مدت زمان مورد بررسی افزایش یافته است.
  • میزان واردات استان در سال 1392 برابر با 34 هزارتن به ارزش 4620 میلیارد ریال بوده که در مقایسه با سال قبل، به ترتیب از نظر وزنی 10 درصد کاهش و از لحاظ ارزشی 96 درصد رشد یافته است. صادرات استان یزد در این سال به لحاظ وزنی و ارزشی به ترتیب رشد 20 و 56 درصدی را تجربه نموده است.
  • در سال 1392 بخش صنعت به لحاظ وزن(2/99) و ارزش(2/94) سهم عمده صادرات استان را به خود اختصاص داده است. علیرغم اینکه صنایع دستی متعددی در استان وجود دارد سهم این بخش بسیار اندک بوده و تنها 001/0 درصد وزن صادرات استان را به خود اختصاص داده است.
  • عمده کشورهای مقصد صادراتی استان در سال 1392، کشورهای عراق، افغانستان و پاکستان بوده‏اند. که هر کدام به ترتیب 1/55، 5/12 و 3/8 درصد از صادرات استان را به لحاظ ارزش به خود اختصاص داده‏اند.
  • در حوزه سرمایه گذاری، حجم سرمایه خارجی جذب شده استان در سال 1392 حدود 8/4 میلیون دلار بوده که در مقایسه با سال 1391 (8/3 میلیون دلار) 26 درصد رشد داشته است.

 

5. محدودیت‏ ها و قابلیت‏ های استان

توسعه پایدار از جمله آرمان‏هایی است که هر ملت و جامعه‏ای در صدد دستیابی و رسیدن به آن می‏باشد و بدون شک یکی از ضرورت‏های اجتناب‏ناپذیر در توسعه پایدار ملی و منطقه‏ای پرداختن به نقش مؤثر بخش کشاورزی در اقتصاد کشور است.

کشاورزی از دیرباز یکی از مهمترین و عمده‏ترین روشهای کسب درآمد و امرار معاش بوده که توسعه و تداوم آن تغییر و تحولات زیادی را در سایر بخش‏ها نیز سبب گردیده است. اما وابستگی این بخش به عوامل طبیعی و محیطی از جمله منابع آب، سبب ایجاد ریسک بالادر این بخش بخصوص در مناطق کویری شده است. با توجه به قرارگیری استان در منطقه کویری و وجود محدودیت‏های استان به لحاظ منابع آبی، کشاورزان استان را بر آن داشته است که در جستجوی روش‏های نوین جهت امور مربوط به کشاورزی بپردازند که این تلاش‏ها استان را در رتبه سوم تولیدات گلخانه‏ای قرار داده است.با توجه به مساعد بودن شرایط آب و هوایی استان، برای تولید رناس، این منطقه رتبه اول در تولید رناس را به خود اختصاص داده است. همچنین استان یزدبه لحاظ تولید پسته در جایگاه دوم کشور قرار دارد.

بخش صنعت به عنوان یکی از گروه‏های عمده فعالیت اقتصادی جامعه که نقش بسزایی در اشتغالزایی کشور و استان دارد، توجه ویژه ای می‏طلبد.در سند ملی توسعه استان، این بخش به عنوان یکی از پایه‏های اصلی توسعه استان در نظر گرفته شده است. در راستای دستیابی به توسعه پایدار، سرمایه‏گذاری در بخش صنعت و معدن از جایگاه ویژه‏ای برخوردار است. موقعیت نسبتاً مناسب استان در زمینه فعالیت‏های صنعتی، از جمله سهم 45 درصدی در تولید کاشی و سرامیک، سهم 25 درصدی در تولیدات نساجی، سهم 46 درصدی در تولید سنگ‏آهن و رتبه دوم در شاخص‏های معدنی، توسعه کمی و کیفی فعالیت‏های صنعتی و شکل‏گیری خوشه‏های صنعتی با رویکرد صنایع برتر را که از جمله راهبردهای بلندمدت توسعه استان در این زمینه هستند، تحقق بخشیده است.

6. چشم‏ انداز و اهداف کلان استان یزد

استان یزد به عنوان یکی از استان‏های پیشرو در امر سازندگی و آبادانی، با بهره گیری بهره‏ورانه از توانمندی‏ها و ظرفیت‏های بالقوه و بالفعل به ویژه سرمایه انسانی دین مدار، خلاق و سخت‏کوش، علیرغم محدودیت‏های طبیعی و اقلیمی به ویژه کم آبی، می‏کوشد تا در مسیر ایفای نقش پررنگ و موثر در تحقق اهداف متعالی توسعه کشور گام برداشته و با سرلوحهقرار دادن آرمانهای بلند و متعالی چشم انداز 20 ساله، اهداف کلان برنامه پنجم توسعه، ضوابط ملی آمایش و راهبردهای کلان توسعه استانی، استانی باشد:

 

توسعه یافته، الهام گرفته از ارزشهای اسلامی و هویت فرهنگی، که در تولید دانش و خدمات برتر پیشرو بوده و دارای جایگاه ویژه‏ای در تولید ارزش افزوده کشور باشد.

و پیوسته استانی باشد نمونه برای سایر استانها

 

سایت گردشگری

ورود به سایت گردشگری مجازی :

سایت گردشگری

ورود به سایت گردشگری مجازی :